آرتروز كمر چيست

آرتروز كمر چيست

مجموعه تغييراتي است در مدت زمان طولاني كه به صورت فرسايش و تخريبي در غضروف مفاصل ايجاد مي شود و با درد، تورم، بزرگ شدن مفصل، وجود حساسيت و كاهش دامنه حركتي همراه مي باشد كه در صورت مبتلا شدن مهره هاي ناحيه كمر عارضه آرتروز كمر به وجود مي آيد.

آیا ارتروز کمر و ستون فقرات انواع مختلفی دارد؟ 


شایع‎ترین نوع آرتروز ستون فقرات و کمر استئوآرتریت (OA) است. استئوآرتریت با بالا رفتن سن و در نتیجه فرسایش ستون فقرات ایجاد می‌شود. با گذشت زمان مهره‌ها و دیسک‌های بین مهره‌ها به تدریج ضعیف شده و به تدریج باعث بروز علائم آرتروز کمر می‌شوند.

گاهی اقوات همه انواع آرتروز که می‌توانند ستون فقرات تأثیر را درگیر کنند تحت عنوان ﺍﺳﭙﻮﻧﺪﯾﻠﻮز آﺭﺗﺮﯾﺖ (اسپوندیلوز به معنی مهره است) نام‌گذاری می‌شوند:

  • اسپوندیلیت آنکیلوزان یا روماتیسم ستون فقرات ، که باعث می‌شود برخی مهره‌های ستون فقرات به هم جوش بخورند
  • آرتریت راکتیو یا سندرم رایتیر که در اثر نوعی واکنش بدن به عفونت قسمت دیگری از بدن ایجاد می‌شود
  • آرتروز پسوریاتیک یا ورم‌مفاصل پسوریاتیک ، که در بعضی از افرادی که بیماری پوستی پسوریازیس دارند رخ می‌دهد
  • آرتروز مرتبط با با بیماری‌های التهابی روده مانند کولیت اولسراتیو

شکل دیگری از آرتروز که ممکن است کمر یا گردن را درگیر کند، آرتریت روماتوئید (RA) است که یک بیماری خود ایمنی است و باعث التهاب مفاصل می‌شود. آرتریت روماتوئید و اسپوندیلوز آرتریت معمولا بیماری‌های سیستمیک هستند، به این معنی که بر کل بدن فرد تأثیر می‌گذارند. اگر به این نوع آرتروز مبتلا باشید ، به احتمال زیاد علائم دیگری مانند خستگی و علائم شبه آنفولانزا را نیز در خود دارید.

آيا انواع آرتروز كمر و علل بروز آن مشخص شده است

آرتروز كمر به دو نوع اوليه و ثانويه تقسيم مي شود. افزايش سن مهمترين عامل در توليد عارضه آرتروز است و به همين دليل اين بيماري در افراد مسن ( معمولاً بعد از سن ۳۰ سالگي ) بيشتر ديده مي شود. علل بروز آرتروز اوليه مشخص نشده است ولي براي بروز آرتروز ثانويه كمر بيماريهاي روماتيسم مفصلي، سل، جراحي ستون مهره ها، بيماريهاي عفوني و ... شناسايي شده اند.

عامل خطر اصلی ابتلا به آرتریت روماتوئید سن است. این بیماری اغلب در افراد میانسال و سالخورده اتفاق می‌افتد ، اما عوامل خطر دیگری نیز دارد از جمله:

  • اضافه وزن یا چاقی
  • سابقه خانوادگی ابتلا به آارتروز
  • آسیب دیدگی یا جراحی کمر
  • بلند کردن مکرر اشیاء سنگین و انجام دادن مکرر کارهایی در ارتفاع بالاتر از سر
  • سیگار کشیدن

مردانی که در سنین 20 تا 40 سال و کسانی که سابقه خانوادگی ابتلا به  اسپوندیلوز آرتریت دارند، بیشتر احتمال دارد که به آرتریت روماتوئید و اسپوندیلوز آرتریت مبتلا شوند.

چه مواردي براي توجيه علل بروز درد وجود دارد

آرتروز معمولاً در مراحل اوليه با درد ملايم و خفيف همراه است. دردي كه براي بيمار قابل تحمل است و با استراحت كاهش مي يابد. اما با پيشرفت بيماري ، بيمار در هنگام استراحت نيز وجود درد را گزارش مي كند. حال براي توجيه علل بروز درد مي توان به مواردي چون فشردگي مهره ها، افزايش فشار در ناحيه كمر، عدم تحمل فشار زياد به وسيله عضلات مربوطه، ايجاد زوايد استخواني اضافي و تحريك رشته هاي عصبي، اشكال در خون رساني به مهره ها، بيماريهاي التهابي و جابجايي مهره ها اشاره نمود. البته در يافته هاي راديوگرافي، كاهش فاصله مهره ها، كم شدن ضخامت ديسك مهره اي، ساييده شدن لبه هاي مهره ها و زوايد استخواني شكل گرفته نيز مشهود مي باشد و از آنجا كه در حدود ۸۰ درصد از ديسك بين مهره اي را آب تشكيل مي دهد، افزايش سن باعث كاهش آب ديسك شده و با كم شدن ضخامت ديسك، توان تحمل و تعديل فشارها نيز كاهش مي يابد و درد و محدوديت حركتي خود را نشان مي دهد. اينچنين گفته اند كه آرتروز غرامتي است كه هر كس در سن پيري بايد بپردازد.

آرتروز همواره با درد به سراغ انسان مي آيد

دردهاي آرتروز با علايم و تغييرات ايجاد شده نسبت مستقيم ندارند. يعني بيماراني وجود دارند كه تغييرات شديد استخواني در ناحيه كمر آنها وجود دارد ولي هيچگونه دردي را گزارش نمي كنند. بر عكس افرادي هستند كه آرتروز در آنها به تازگي شروع شده است ولي از دردهاي شديد شكايت دارند. اما بطور معمول، انحراف و تغيير شكل بيشتر، با درد بيشتري توأم مي باشد.

راه‌ های تشخیص آرتروز کمر


راه‌ های تشخیص آرتروز کمر

پزشکان ارزیابی کاملی را انجام داده و سؤالاتی از شما می‌کنند تا تصویر شفافی از وضعیت خاص شما به دست آورند.

این سوالات ممکن است شامل موارد زیر باشد:

  • شرایط سلامتی و بیماری‌های گذشته و فعلی و داروهایی که استفاده می‌کنید.
  • نحوه عملکرد شما در زندگی روزمره (ممکن است از شما بخواهند پرسشنامه‌ای را پر کنید.)
  • چگونگی شروع و ایجاد علائم
  • مدت زمانی که این علائم را داشته‌اید
  • محلی از بدن که علائم در آن بروز کرده است
  • چگونگی و زمانی که درد ایجاد می‌شود

پس از آن پزشک معاینه بدنی انجام داده و ممکن است:

  • وضعیت بدنی شما را ارزیابی کرده و دامنه حرکت ستون فقرات را اندازه‌گیری کند
  • حرکت ستون فقرات و اندام‌های انتهایی (بازوها یا پاها) در ناحیه درگیر ارزیابی کند
  • عملکرد عصبی شما را با استفاده از تست رفلکس ، احساس و قدرت بررسی کند
  • نحوه حرکت شما را حین انجام فعالیت‌های معمولی مشاهده و بررسی کند
  • میزان تعادل شما را برای تعیین احتمال سقوط و افتادن بررسی کند.

اطلاعات به دست آمده طی معاینات و ارزیابی به پزشک کمک می‌کند تا یک برنامه درمانی برای کاهش ناراحتی ، افزایش کیفیت زندگی و بهبود حرکت برای شما تجویز کند.

اگر پزشك به این مساله مشكوك شود كه شاید علت درد شما یک بیماری‌ زمینه‌ای باشد ، ممكن است از شما بخواهد تصويربرداری‌های تشخیصی از قبيل موارد زیر را انجام دهید:

  • تصویربرداری با اشعه ایکس
  • سی تی اسکن (CT)
  • و ام آر آی (MRI)

فیزیوتراپی برای درمان آرتروز کمر


فیزیوتراپی، چه برای کمر درد و چه برای توانبخشی پس از آسیب دیدگی‌های ورزشی مفید است. گزینه‌های درمانی بدون درد فیزیوتراپی شامل موارد زیرند:

  • تمرینات کششی: جراحی ، بالا رفتن سن و مشکلات اسکلتی عضلانی مانند آرتروز و پوکی استخوان ممکن است باعث التهاب و خشکی مفاصل و ماهیچه‌ها شده و حرکات شما را محدود کنند. متخصصین فیزیوتراپی شما را قدم به قدم در انجام تمرینات کششی برای قسمت‌های خاصی از بدن به منظور بازگرداندن انعطاف پذیری ، تقویت حرکت مفاصل و عضلات راهنمایی می‌کنند.
  • تمرینات تقویت و ثبات هسته: متخصصین فیزیوتراپی‌ می‌توانند تمریناتی را به شما توصیه کنند که کمک می‌کنند تا عضلات مرکزی/ هسته (عضلات ناحیه لگن و کمر) تقویت شده و بتوانند به خوبی از کل بدن پشتیبانی کنند.
  • درمان دستی: در این روش از تکنیک‌های متحرک‌سازی مفصل که نوعی حرکت غیرفعال مفصل توسط یک فیزیوتراپیست است و می‌تواند باعث کاهش درد و افزایش دامنه حرکتی مفصل شود استفاده می‌شود. ماساژ بافت نرم یا بافت عمقی نیز ممکن است در این ناحیه اعمال شود.
  • یخ درمانی و گرما درمانی: استفاده از گرما درمانی یا سرما درمانی بر روی عضلات می‌تواند باعث تحریک جریان خون ، کاهش تورم ، کاهش درد مفاصل ، متوقف کردن اسپاسم در قسمت تحتانی کمر و گردن و شل شدن عضلات این نواحی شود.
  • اولتراسوند تراپی: اولتراسوند تراپی، با فرستادن امواج صوتی با فرکانس بالا به بدن باعث تحریک بافت‌های عمیق بدن می‌شود. ارتعاشات حاصل از امواج صوتی به تحریک جریان خون و تسهیل روند بهبودی کمک می‌کند. این روش همچنین می‌تواند برای بهبود متابولیسم و ​​تقویت اتصال استخوان‌ها استفاده شود.
  • لیزر درمانی سرد (کم توان): این درمان احیاء نوری( فوتو بیو‌استیمولیشن) باعث بهبود گردش خون، کاهش التهاب و خشکی مفاصل شده و تولید سلول‌هایی از بدن که روند بهبودی را تقویت می‌کنند تحریک می‌کند. پزشكان در این روش از دو ليزر با طول موج‌های متفاوت 810 نانومتر و 904 بسته به عمق مورد نياز برای نفوذ ليزر استفاده کرده‌اند و تاكنون به نتايج خارق العاده‌اي دست یافته‌اند.
  • الکترواستیمولیشن: در این روش جریان الکتریکی را از ناحیه‌ای که نیاز به درمان دارد عبور می‌دهند. این کار به تسکین درد و تحریک عضلات و اعصاب این ناحیه کمک می‌کند.
  • شاک ویوتراپی: در این روش امواج ماوراء صوت پر شدت از طریق یک وسیله دستی مخصوص به ناحیه تحت درمان منتقل می‌شود.
اثر ورزش در تسكيل دردهاي ناشي از آرتروز

در گذشته تصور مي شد كه ورزش كردن براي افراد مبتلا به آرتروز زيان بخش است و برخي نيز عقيده داشتند كه ورزش يكي از عوامل بروز اين بيماري مي باشد. اما بررسيها و تجربيات سالهاي اخير اين مسئله را به اثبات رساند كه چنانچه ورزش با نظر پزشك انجام شود در كم كردن يا از بين بردن درد تأثير دارد و تحرك و نرمي بدن بيماران را افزايش مي دهد. به همين جهت در بعضي از كشورها برنامه هاي ورزشي خاصي چه در داخل و چه در خارج آب براي بيماران توصيه شده است. حتي افراد معلولي كه از صندلي چرخدار استفاده مي كنند نيز برخي از آنها را انجام مي دهند. حركات ورزشي در استخري كه آب آن نسبتاً گرم باشد يك نوع از اين ورزشهاست. چون وزن بدن در آب كاهش مي يابد به همين خاطر بيماران راحت تر حركات بدني را در آب انجام مي دهند. حتي آنهايي كه در خشكي قادر به ورزش كردن نيستند در آب به آساني حركات لازم را انجام مي دهند و از آن لذت مي برند.

معمولاً اين نوع ورزش در استخرهاي كم عمق صورت مي گيرد تا براي كساني كه شنا نمي دانند مشكلي وجود نداشته باشد. بسياري از افرادي كه در آب ورزش مي كنند آمادگي بدني خود را افزايش داده از دردهاي ناشي از آرتروز كمتر رنج مي برند. آنها حتي مي توانند كارهاي روزانه راتا حدي انجام دهند كه به كمك ديگران كمتر احتياج پيدا كنند.

توصيه هاي حركتي و درماني

۱- اگر آرتروز، مفاصل بيشتري را درگير كرده باشد يكي از بهترين روشهاي درماني استفاده از آب گرم است. ( هيدروتراپي با آب گرم ) منظور از مفاصل بيشتر يعني هم در پاها و هم در كمر، درد آرتروزي احساس شود.

۲- قوس كمر در اين بيماران بايد بررسي شود. اگر قوس كمر كاهش يافته باشد بايد تمرينات تقويت كننده عضلات ناحيه پشت را انجام دهد و اگر افزايش يافته باشد، بايد از تمريناتي كه باعث تقويت عضلات ناحيه شكم مي شود استفاده كند. اگر قوس كمر در حد نرمال بود بايد تمرينهايي كه باعث تقويت عضلات ناحيه پشت و كشيده شدن عضلات ناحيه شكم و حركاتي كه تقويت كننده عضلات شكم مي باشد انجام دهد. از هر حركتي كه بيمار اظهار رضايت كرد و دردش كاهش يافت، آن را به او توصيه مي كنيم كه ضد حالتي باشد كه بدن او احساس راحتي مي كند. اين بيماران بايستي از انجام كارهاي سنگين، برداشتن اجسام سنگين، خم و راست شدن و خوابيدن بر روي تختهاي نرم پرهيز كنند.

۳- ماساژ و گرم نگهداشتن موضع درد از نكات ديگري است كه بايد مورد توجه بيمار قرار گيرد.

۴- به بيماران توصيه مي كنيم از داروهاي گياهي مانند زنجفيل استفاده نمايند، ميزان مصرف اين داروي گياهي بايد با توجه به ميزان تحمل فرد تعيين شود.

تمرينات حركتي براي مبتلايان به آرتروز كمر

 آرام و با ستون فقراتي عمود بر نشيمنگاه روي صندلي بنشينيد. دستها را روي كاسه زانو بگذاريد و با فشاري آرام روي عضله هاي باسن، عضله هاي شكم را به داخل ببريد به نحوي كه گودي كمر و فشار نرمي را بر آن احساس كنيد. سپس كتفها را در حالي كه سر ما خم نباشد به عقب فشار دهيد و مانند حالت عادي، دم و بازدم را بطور كامل انجام دهيد و ۱۵ ثانيه در همان حالت بمانيد. تمرين را پس از سه بار تكرار در سه نوبت در طي روز انجام دهيد.

 مانند حركت قبل آرام و با ستون فقراتي عمود بر نشيمنگاه روي صندلي بنشينيد. سپس دودست را به عقب برده و كتفها را به طرف عقب و به سوي يكديگر فشار دهيد، كتفها را حدود ۵ ثانيه نگه داشته و سپس آنها را به طرف جلو و بالا فشار دهيد، دقت كنيد كه سر پيوسته به سوي بالا بوده و با فشاري آرام روي عضله هاي باسن، عضله هاي شكم را به داخل ببريد به نحوي كه گودي كمر و فشار نرمي را بر آن احساس كنيد و با اين كار عضله هاي باسن و شكم شما منقبض مي شوند اين تمرين را سه بار تكرار كنيد و در سه نوبت در طي روز انجام دهيد.

 در نقطه اي از استخر بايستيد طوري كه آب تا زير سينه شما باشد سپس، دو دست را بالا ببريد و در حالي كه بدن ثابت است، دستها را حول محور شانه از عقب به جلو به چرخش درآوريد و اين حركت را چند بار تكرار كنيد.

 در مكاني از استخر بايستيد. طوري كه آب تا زير شكم شما برسد، سپس تا آن اندازه از ناحيه كمر خم شويد كه يك زاويه قائمه به وجود آيد، در اين حال باسن را در جهت چپ و راست و به صورت نيم دايره به چرخش درآوريد.

راه های پیشگیری از آرتروز کمر


راهکارهای فراوانی وجود دارند که می‌توانید به تنهایی برای کاهش خطر صدمات ، به حداقل رساندن کمردرد و جلوگیری از عود و بهبودی سریع ناراحتی‌های کمر خود انجام دهید. بیشتر این راهکارها در ایجاد عادات سبک زندگی سالم خلاصه می‌شوند. در اینجا شش مورد از این راهکارها که انجام آن باعث سلامتی کمر شما می‌شود را ارائه می‌کنیم:

ورزش 

 چه بیمار باشید و چه سالم، یکی از بهترین کارهایی که می‎توانید برای خودتان انجام دهید و در آن ثابت قدم بمانید این است که از نظر جسمی فعال باشید. یک برنامه ورزشی منظم و متنوع می‌تواند باعث تسکین درد و خشکی ، تقویت عضلات و استخوان‌ها ، کالری سوزی، بهبود انعطاف پذیری ، افزایش انرژی ، بهبود خواب ، بهبود خلق و خو، افزایش حس سلامتی و کاهش خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی عروقی و برخی سرطان‌ها شود.

اگر کمر شما آنقدر خشک و دردناک است که حتی تصور نمی‌کنید بتوانید ورزش کنید ، خوب است در مورد تمریناتی که ممکن است برای شما مناسب باشند با پزشک یا فیزیوتراپیست خود صحبت کنید. در ابتدا با روندی آرام شروع کنید، برای خود هدف‌های کوچکی تعیین کنید و به تدریج بر شدت کار بیافزایید.

یکی از انواع ورزش‌هایی که برای افرادی که به نحوی مشکلات کمر و یا آرتروز کمر دارند ، ایمن و مفید است ، تمرینات داخل آب هستند.

وضعیت بدنی مناسب 

 دانستن شیوه‌ صحیح نشستن ، ایستادن ، راه رفتن و بلند کردن اشیاء به جلوگیری از کمردرد کمک می‌کند. و از آن طرف، عادات نادرستی مانند خمیده و شل و ول بودن ، قوز کردن پشت میز کار و یا حتی عقب دادن زیاد شانه‌ها در حالی که باسنتان را بیرون داده‌اید (که با عنوان پشت تابدار شناخته می‌شود) به ستون فقرات فشار وارد می‌کنند.

برای ارزیابی وضعیت بدنی خود می‌توانید این کار را امتحان کنید: به پهلو در برابر یک آینه قدی بایستید طوری که وقتی سر خود را می‌چرخانید ، بتوانید نیمرخ خود را ببینید. حال تصور کنید که یک رشته نخ که وزنه‌ای به آن متصل است از بالای سر تا کف پاهایتان کشیده شده است. به آینه نگاه کنید و تصور کنید که نخ کجا قرار می‌گیرد. اگر صحیح ایستاده باشید ، نخ باید از پشت گوش‌ ، جلوی شانه ، مرکز لگن ، پشت زانو و جلوی مچ پا عبور کند.

برای بهبود وضعیت بدنی خود ، تمرین کنید که به شکلی بایستید کنید که نخ فرضی مذکور از نقاط ذکر شده عبور کند.

حفظ وزن در محدوده سالم 

 اضافه وزن مرکز ثقل بدن را به سمت جلو حرکت می‌دهد و باعث وارد آمدن فشار بیشتر بر قسمت تحتانی کمر می‌شود. حفظ وزن در محدوده سلامتی و یا کاهش وزن در صورت اضافه وزن خطر کمردرد را کاهش می‌دهد. اگر در حال حاضر کمر درد دارید ، کاهش وزن ممکن است باعث بهتر شدن آن شود. آیا برای کاهش وزن کمک نیاز دارید؟

خوردن غذاهایی که استخوانها را تقویت می‌کند 

دریافت کلسیم و ویتامین کافی به قوی نگه داشتن استخوان‌ها کمک کرده و خطر ابتلا به پوکی استخوان، که ممکن است منجر به شکستگی‌ دردناک و گاه ناتوان کننده مهره‌ها شود را کاهش می‌دهد.

  • کلسیم: اگر بین 19 تا 50 سال سن دارید ، روزانه به 1000 میلی گرم کلسیم نیاز دارید. اگر 51 ساله یا بالاتر هستید ، روزانه به 1200 میلی گرم کلسیم نیاز دارید. اگر هم اکنون پوکی استخوان دارید ، ممکن است پزشک تشخیص دهد که باید کلسیم بیشتری مصرف کنید. منابع غنی از کلسیم شامل لبنیات ، کنسرو ماهی قزل آلا با استخوان و سبزیجات برگی سبز رنگ هستند. اگر از رژیم غذایی خود به اندازه کافی کلسیم دریافت نمی‌کنید ، در مورد استفاده از مکمل کلسیم با پزشک خود صحبت کنید.
  • ویتامین D: ویتامین D از این جهت برای سلامتی ستون فقرات مهم است که به بدن کمک می‌کند تا از کلسیم دریافت شده از غذاها برای تقویت استخوان‌ها استفاده کند. بدن ما در واکنش به نور خورشید که پوست تابیده می‌شود ویتامین D تولید می‌کند. اگر مدت زمان کمی را بیرون از خانه می‌گذرانید و هنگام بیرون آمدن از خانه از ضد آفتاب‌های قوی استفاده می‌کنید ، ممکن است بدنتان به ویتامین D بیشتر از آنچه خود تولید می‌کند نیاز داشته باشد. منابع غذایی ویتامین D شامل زرده تخم مرغ و غلات غنی شده هستند. شما می‌توانید از پزشک خود نیز در خصوص این که آیا به مکمل ویتامین D نیاز دارید یا خیر سؤال کنید.

استفاده از کفش مناسب 

گاهی اوقات راه پیشگیری یا کاهش درد کمر صرفا پوشیدن یک جفت کفش مناسب است ، به خصوص اگر مجبور باشید زمان زیادی را در حالت ایستاده باشید یا راه بروید. به عنوان مثال کفش‌های پاشنه بلند و یا کفش‌هایی که کف ناصافی دارند می‌توانند باعث شوند وضعیت بدنی درست شما به هم بخورد که این به نوبه خود فشار اضافی بر کمر وارد می‌کند.

سیگار نکشید 

  تحقیقات حاکی از شیوع بالای مشکلات تنگی نخاع و کمردرد در افراد سیگاری است. یکی از دلایل احتمالی آن است که سیگار کشیدن به رگ‌های خونی که به  نواحی کمر و پشت خونرسانی می‌کنند صدمه می‌زند. علاوه بر این ، سیگار کشیدن برای استخوان‌های نیز مضر است. سیگار کشیدن یکی از عوامل خطر پوکی استخوان است و در صورت نیاز به عمل جراحی کمر ، ممکن است در روند بهبودی اختلال ایجاد کند. احتمال شکست نتایج جراحی‌های ستون فقرات که در افراد سیگاری انجام می‌شود به طور قابل توجهی بیشتر از نتایج همان جراحی‌ها در افراد غیر سیگاری است.





دکتر علی فرخانی متخصص طب فیزیکی و توانبخشی
اصفهان.خیابان شمس آبادی.چهارراه قصر.روبروی بانک ملت.کوی26(دهش)