ضربه مغزی عارضه‌ای شایع است، به ویژه اگر ورزشی برخوردی، مانند فوتبال انجام دهید. بااین حال، تمام ضربه‌های مغزی تا حدی به مغز آسیب می‌زنند که التیام آن تنها نیازمند استراحت و گذر زمان است. اکثر آسیب‌های ناشی از ضربه‌های مغزی ملایم‌اند و به‌طور کامل بهبود می‌یابند.

علل

مغز انسان غلظتی ژلاتینی دارد و مایع مغزی نخاعی درون جمجمه از مغز در برابر ضربه مغزی و تکان‌های روزانه حفاظت می‌کند. ضربه شدید به سر و گردن یا قسمت فوقانی بدن باعث می‌شود تا مغز به شدت به جلو و عقب بلغزد و به دیواره‌های داخلی جمجمه بخورد.کاهش یا افزایش ناگهانی سرعت سر در نتیجه حوادثی چون تصادف خودرو یا به شدت تکان داده شدن نیز می‌تواند آسیب مغزی  یا خون ریزی مغزی به دنبال داشته باشد.

این آسیب‌ها بر عملکرد مغز تأثیری معمولاً کوتاه مدت می‌گذارند و نشانه‌ها و علائم ضربه مغزی بروز می‌یابند.

این گونه آسیب‌های مغزی منجر به خونریزی داخل یا اطراف مغز می‌شوند و به علائمی نظیر گیجی و خواب‌آلودگی طولانی مدت دامن می‌زنند که ممکن است بلافاصله پس از ضربه یا با تأخیر آشکار گردند.

خونریزی داخل مغز می‌تواند کشنده باشد؛ به همین دلیل ضروری است تا تمام افرادی که صدمه‌ای به مغزشان وارد آمده است در فاصله کمتر از چند ساعت معاینه شوند و در صورت وخیم‌تر شدن علائم، مراقبت فوری دریافت کنند.

علائم

نشانه‌ها و علائم ضربه مغزی می‌توانند نامحسوس و ملایم باشند و با تأخیر نمودار شوند. علائم گاهی روزها، هفته‌ها یا حتی بیشتر دوام دارند.

سردرد، از دست دادن حافظه (فراموشی) و گیجی از علائم رایج آسیب مغزی ناشی از وارد شدن ضربه به شمار می‌آیند. فراموشی، که ممکن است بیهوشی نیز به دنبال داشته باشد، معمولاً از دست دادن حافظه مربوط به اتفاقی را دربرمی‌گیرد که منجر به ضربه مغزی شده است.

برخی از نشانه‌ها و علائم ضربه مغزی:

·         سردرد یا احساس فشار در سر

·         از دست دادن موقت هوشیاری

·         گیجی یا احساس بودن در مه

·         فراموشی اتفاق منجر به وارد شدن ضربه

·         سرگیجه یا “ستاره دیدن”

·         زنگ زدن گوش

·         حالت تهوع

·         استفراغ

·         گفتار نامفهوم و بریده بریده

·         تأخیر در پاسخ دادن به پرسش‌ها

·         بهت‌زدگی و خیره نگاه کردن

·         خستگی

برخی از علائم ضربه مغزی بلافاصله پس از تصادف یا با چند ساعت تأخیر بروز می‌یابند، از جمله:

·         مشکلات مربوط به حافظه و تمرکز

·         تحریک‌پذیری؛ تندخویی و دیگر دگرگونی‌های شخصیتی

·         حساسیت به نور و صدا

·         خواب ناآرام

·         افسردگی و مشکلات تعدیل روان‌شناختی

·         اختلال حس چشایی و بویایی

علائم ضربه مغزی در کودکان

وارد شدن ضربه به سر کودکان بسیار رایج است، اما مشکل می توان ضربه مغزی را در نوزادان و کودکان نوپا تشخیص داد چون آنان قادر به توصیف احساس و حالت جسمی‌شان نیستند. راهنماهای غیرکلامی ضربه مغزی کودکان عبارت‌اند از:

·         بهت‌زدگی و خیره نگاه کردن

·         بی‌حالی و سریع خسته شدن

·         زودرنجی و ناپایداری

·         از دست دادن تعادل و متزلزل راه رفتن

·         بیش از حد گریه کردن

·         تغییر الگوهای خوردن و خوابیدن

·         بی‌علاقه شدن به اسباب ‌بازی‌های محبوب

زمان مراجعه به پزشک

ظرف یک تا دو روز به پزشک مراجعه کنید اگر:

·         به سر خود یا فرزندتان آسیبی وارد شده است، حتی اگر به مراقبت فوری نیاز نباشد.

دانشکده پزشکی کودکان امریکا توصیه می‌کند که اگر فرزندتان جز برآمدگی کوچکی بر روی سر، دچار هر عارضه‌ی دیگری شد با پزشک کودک خود جهت مشاوره تماس بگیرید.

اگر در فرزندتان نشانه‌هایی از آسیب دیدن جدی سر به چشم نمی‌خورد، و اگر همچنان هوشیار است، حرکت طبیعی دارد و به خوبی واکنش نشان می‌دهد، احتمالاً آسیب ضربه مغزی ملایم است و معمولاً نیازی به انجام آزمایش‌های بیشتر نیست. در این حالت اگر کودک تمایل به چرت زدن دارد، اجازه دهید بخوابد. چنانچه بعداً نشانه‌های نگران کننده نمایان شدند، با مرکز فوریت‌های پزشکی تماس بگیرید.

چنانچه فردی بزرگسال یا کودک پس از وارد شدن ضربه به سر، دچار علائم زیر شد حتماً با مرکز فوریت‌های پزشکی تماس بگیرید:

·         استفراغ مکرر و حالت تهوع

·         بیهوش شدن به مدت بیش از 30 ثانیه

·         سردرد تشدید شونده به مرور زمان

·         تغییر رفتار مانند زودرنج و تندخو شدن

·         پدید آمدن تغییر در هماهنگی فیزیکی، برای مثال سکندری خوردن یا بی دست و پا شدن

·         گیجی یا سردرگمی، مانند به سختی شناختن آدم‌ها یا مکان‌ها

·         گفتار نامفهوم یا دگرگونی‌های گفتاری دیگر

علائم دیگر ضربه مغزی عبارت‌اند از:

·         حمله‌های صرع و تشنج

·         اختلال‌های چشم یا بینایی، نظیر بزرگ‌تر از حد طبیعی شدن مردمک‌ها (مردمک‌های متسع) یا اندازه نامساوی مردمک‌ها

·         سرگیجه مکرر یا مداوم

·         دشواری آشکار در عملکرد ذهنی یا هماهنگی فیزیکی

·         علائم تشدید شونده به مرور زمان

·         برآمدگی‌های بزرگ بر روی سر یا کبودی تمام نواحی به جز پیشانی در کودکان، به ویژه در نوزادان زیر 12 ماه

ضربه مغزی در ورزشکاران

در صورت وجود نشانه‌ها یا علائم ضربه مغزی باید از ورزش کردن یا انجام فعالیت سنگین خودداری نمود.

کارشناسان توصیه می‌کنند که ورزشکاران مشکوک به ضربه مغزی ورزش را از سر نگیرند مگر زمانی که توسط متخصص بهداشت آموزش دیده در زمینه ارزیابی و مهار ضربه مغزی معاینه پزشکی شوند. وضعیت کودکان و نوجوانان باید توسط مراقب بهداشت آموزش دیده در زمینه ارزیابی و مهار این آسیب اطفال بررسی شود.

به علاوه کارشناسان پیشنهاد می‌کنند که ورزشکاران بزرگسال، کودک و نوجوان مبتلا به ضربه مغزی همان روز آسیب به زمین بازی برنگردند.

عوارض

عوارض بالقوه ضربه مغزی عبارت‌اند از:

·         بیماری صرع. احتمال ابتلا به بیماری صرع در افرادی که دچار ضربه مغزی شده‌اند در پنج سال نخست پس از آسیب دو برابر دیگران است.

·         اثرهای انباشته آسیب‌های مغزی چندگانه. شواهد حکایت از آن دارند که افرادی که در طول زندگی‌شان چند بار دچار ضربه مغزی شده‌اند، ممکن است به اختلال‌های پایدار و حتی پیشرفت کننده‌ای مبتلا شوند که توانایی عملکردشان را محدود خواهد ساخت.

·         سندرم پس از ضربه مغزی. بعضی بیماران مبتلا به علائم پس از ضربه مغزی، مانند سر درد، سرگیجه و دشواری داشتن در تفکر، تا چند روز بعد از ضربه هستند. علائم ممکن است هفته‌ها یا چند ماه بعد ادامه داشته باشند.

·         سردردهای پس از ضربه. بعضی بیماران پس از ضربه مغزی به مدت یک هفته تا چند ماه از سر درد رنج می‌برند.

·         سرگیجه پس از ضربه. دسته‌ای از بیماران پس از آسیب مغزی به مدت روزها، هفته‌ها یا ماه‌ها احساس سرگیجه یا دوران و چرخیدن به دور خود دارند.

·         سندرم ضربه ثانویه. چنانچه ضربه مغزی دوم پیش از برطرف شدن نشانه‌ها و علائم اولیه حادث شود، ورم مغز سریع و معمولاً مرگباری را در پی خواهد داشت.

میزان مواد شیمیایی مغز پس از ضربه تغییر می‌کند، و تثبیت مجدد سطوح‌شان معمولاً یک هفته زمان می‌برد. بااین حال، زمان بهبود متغیر است و ورزشکاران به هیچ وجه نباید پیش از رفع کامل علائم و نشانه‌های ضربه مغزی به انجام فعالیت‌های ورزشی بپردازند.

تشخیص

زمانی که به پزشک مراجعه می‌کنید، او احتمالاً پرسش‌هایی را در مورد چگونگی آسیب دیدن و علائم مربوطه مطرح خواهد کرد؛ سپس با انجام معاینه فیزیکی تشخیص خواهد داد که آیا دارای علائم ضربه مغزی هستید یا خیر.

اگر پزشک متوجه بروز علائم جدی شود، دستورMRI  یا سی. تی. اسکن مغز خواهد داد تا وجود آسیب‌های وخیم را بررسی کند. اگر دچار حملات صرع می‌شوید، پزشک تست EEG(برق‌نگاری مغز) را جهت کنترل امواج مغز انجام خواهد داد.

روش های درمان

جراحی

درمان ضربه مغزی به شدت علائم بستگی دارد. جراحی یا دیگر اقدام‌های پزشکی زمانی ضرورت می‌یابند که با خونریزی داخل مغز، ورم مغز یا آسیب جدی آن مواجه باشیم. بااین وجود، اکثر ضربه‌های مغزی به جراحی یا هر درمان پزشکی مهم دیگری نیاز ندارند.

استراحت

پزشک پیشنهاد خواهد داد تا در طول 24 ساعت نخست پس از آسیب وارده، فردی کنارتان باشد تا هر 2 یا 3 ساعت یک‌بار از خواب بیدارتان کند. به این ترتیب اطمینان حاصل می‌شود که به کما نرفته‌اید و همچنین به همراه‌تان اجازه می‌دهد تا بررسی کند که آیا نشانه‌ای از گیجی شدید یا رفتار غیرطبیعی در شما وجود دارد یا خیر.

استراحت کردن یکی از مناسب‌ترین روش‌هایی است که به مغز کمک می‌کند تا از ضربه مغزی بهبود یابد. پزشک از شما خواهد خواست تا هم از نظر جسمی و هم ذهنی برای بهبود یافتن از ضربه مغزی استراحت کنید. منظور این است که تا زمان از بین رفتن علائم از تقلا و تلاش جسمی معمول، شامل ورزش‌ یا کلیه فعالیت‌های سنگین، پرهیز کنید.

در مدت استراحت انجام فعالیت‌هایی نظیر بازی‌های ویدئویی، تماشای تلویزیون، تکلیف مدرسه، مطالعه، پیام الکترونیکی فرستادن یا استفاده از کامپیوتر نیز که به تفکر و تمرکز ذهنی نیاز دارند، محدود می‌شود. احتمالاً پزشک از شما خواهد خواست تا زمان کمتری را در مدرسه یا محل کار سپری کنید، در طول روز به خود استراحت دهید، یا طی زمان بهبود ضربه مغزی از میزان تکالیف مدرسه یا وظایف شغلی کم کنید.

می‌توانید به موازات بهبود علائم، به تدریج فعالیت‌های نیازمند تفکر، مانند انجام تکالیف مدرسه یا وظایف شغلی را بیشتر کنید یا زمان طولانی‌تری را در مدرسه یا محل کار بگذرانید.

 برای تسکین سردردها بعد از ضربه مغزی از مسکن‌هایی نظیر استامینوفن (تایلنول و مشابه آن) استفاده کنید. از مصرف مسکن‌های دیگری چون ایبوپروفن (ادویل، مرتین آی بی و اقلام مشابه) و آسپرین خودداری کنید، چون ممکن است این داروها احتمال خونریزی را افزایش دهند.

اگر شما یا فرزندتان هنگام انجام ورزش‌های رقابتی دچار ضربه مغزی شده‌اید، از پزشک بخواهید تا زمان مناسب برگشت به میادین ورزشی را تعیین کند. از سر گرفتن زودهنگام ورزش احتمال ضربه مغزی دوم و آسیب مغزی پایدار و بالقوه کشنده را افزایش می‌دهد.

بر اساس شواهد، آن دسته از بیمارانی که در طول زندگی چند بار دچار ضربه مغزی شده‌اند بیش از دیگران در معرض ابتلا به اختلال پایدار و حتی پیشرفت کننده‌ای قرار دارند که توانایی عملکردشان را محدود می‌سازد. بازگشت به زمین بازی یا شروع مجدد فعالیت سنگین پیش از برطرف شدن کامل نشانه‌ها و علائم مجاز نیست. کارشناسان توصیه می‌کنند که بزرگسالان، کودکان و نوجوانان در همان روز آسیب ورزش را از سر نگیرند.

فیزیوتراپی

فیزیوتراپیست آموزش دیده در زمینه مهار ضربه مغزی قادر است تا بسیاری از علائم و مشکلات مربوط را ارزیابی و درمان کند. نه علائم ورزشکاران و نه هیچ دو ضربه مغزی‌ای مانند یکدیگر نیستند، بنابراین ارزیابی جامعی انجام می‌شود و سپس برنامه درمانی خاصی برای هر بیمار تدوین می‌گردد.

رژیم غذایی

داشتن یک رژیم سالم و متعادل از تمام غلات، پروتئین‌ها، میوه‌ها و سبزیجات بعد از ضربه مغزی به آن دلیل مهم است که مغز برای التیام یافتن به مواد مغذی نیاز دارد.

وعده‌های غذایی کوچک، مانند آش جو دوسر یا نان برشته گندم، داشته باشید تا منجر به ناراحتی شکم نشود. غذا را کاملاً بجوید تا هضم‌اش راحت‌تر شود. اگر به دلیل سر درد، نمی‌توانید به راحتی بجوید، غذا را به صورت پوره میل کنید یا منبع‌های میوه‌ و سبزی نرم‌تری مانند پوره سیب یا کوکتل میوه را در رژیم خود بگنجانید. املت تخم‌مرغ را فراموش نکنید که منبع غنی پروتئین و بنابراین مؤثر در روند بهبود ضربه مغزی است. شاید مجبور باشید فقط مایعات مصرف کنید، در این صورت، مطابق پیشنهاد انجمن پزشکی ناراحتی‌های ریوی، شیک‌های پروتئین یا دیگر نوشیدنی‌های سرشار از مواد مغذی را در دستور غذایی خود قرار دهید.

خوردن غذاهای مفید بلافاصله پس از آسیب مغزی و رساندن انرژی کافی به مغز می‌تواند میزان پیامدهای منتج از ضربه مغزی را خفیف‌تر سازد. خوردن سریع تنقلات سرشار از پروتئین، آجیل یا شیک پروتئین بلافاصله پس از آسیب مغزی و داشتن رژیم سرشار از پروتئین برای چند هفته در کاهش مشکلات و بهبودی زودتر شما مؤثر است.گوشت را به عنوان یک منبع عالی پروتئین در رژیم خود بگنجانید، چرا که شامل مقادیر مناسبی از کراتین نیز هست که میزان قابل توجهی انرژی سریع را برای مغز فراهم می‌کند.

بعد از ضربه مغزی غذاهای بدون نمک میل کنید یا میزان سدیم را کاهش دهید تا از نگهداری آب و ایجاد ورم جلوگیری کنید.

دکتر علی فرخانی متخصص طب فیزیکی و توانبخشی
اصفهان.خیابان شمس آبادی.چهارراه قصر.روبروی بانک ملت.کوی26(دهش)





Share →

Visit Us On Facebook