71261122

گزگز دست و پا در جامعه امروزی به یک مشکل شایع تبدیل شده است. گزگز و بی حسی انگشتان دست عموما نشانه آسیب عصبی است. عصب ها عموما دو کارکرد اصلی دارند. عصب های حسی ای وجود دارند که اطلاعات پوست را دریافت می کنند و عصب های محرکی وجود دارند که برای حرکت دادن عضلات مورد استفاده قرار می گیرد. این عصب ها از مغز به طناب نخاعی حرکت می کنند و از طناب نخاعی به نوک انگشتان می روند. در این مسیر در هر جایی می تواند آسیب دیدگی بوجود بیاید. وقتی عصب آسیب ببیند علائم مختلف بوجود می آیند که شامل درد مچ دست، بی حسی، گزگز یا سوزش می شود که همچنین به ضعف و فلج شدن عضلات مرتبط باشد.

علت

گزگز و خواب رفتن دست علامت تنوع گسترده ای از بیماری ها یا اختلالات است که یا جریان خون را محدود می کنند یا به عصب ها آسیب وارد می کنند. خواب رفتن انگشتان دست بطور موقت می تواند ناشی از هر فعالیتی  مثل فعالیت های حرکتی ظریف (نقاشی کردن)، حرکت مکرر و اشتباه خوابیدن بر روی یک دست باشد که باعث ایجاد فشار زیاد بر یک یا چند عصب می شود. گزگز دست و پا و یا گزگز مچ دست یا کف دست همچنین ناشی از بیماری های مثل سندروم تونل کارپال، بیماری تخریب دیسک  در ستون فقرات گردن و اسپرز استخوان است که باعث فشرده شدن یک عصب خاص می شود. گزگز مچ و کف دست می تواند شامل بی حسی  دست یا کرختی انگشتان هم شود. بی حسی انگشت کوچک و انگشت حلقه در پشت و کف دست می تواند ناشی از گیر افتادن یا فشرده شدن عصب زند زیرین در بازو باشد که  احتمالا به دلیل مشکلات مفصل آرنج است با این حال، عصب زند زبرین همچنین در ناحیه شانه، استخوان ترقوه یا مچ دست نیز فشرده می شود. گزگز و مورمور شدن دست در ناحیه انگشت شست، سبابه و نیمی از انگشت حلقه تا حدود زیادی  به دلیل مشکلات عصب میانی است و با سندروم تونل کارپال بوجود می آید.  سندروم تونل کارپال ( مجرای مچ دستی) شایعترین علت خواب رفتن دست است.

سندرم تونل کارپال زمانی ایجاد می‌شود که بافت‌های اطراف تاندون های فلکسور مچ دست دچار ورم شود و به این ترتیب به اعصاب میانی دست فشار وارد کند. این بافت‌ها در اصطلاح سینوویال یا مایع مفصلی نامیده می‌شوند. سینوویال باعث روان شدن تاندون ها می‌شود و به این ترتیب حرکت انگشتان دست را تسهیل می‌کند.

ورم کردن سینوویال باعث تنگ شدن فضای موجود در تونل کارپال مچ می‌شود و با گذشت زمان تراکم و ازدحام اعصاب را افزایش می‌دهد، در نتیجه سندروم تونل مچ دست در نتیجه وارد شدن فشار به اعصاب میانی موجود در تونل کارپال   ایجاد می‌شود و باعث بی حسی دست می شود.

یکی از اعصابی که در دست وجود دارد عصب میانی است. این اتفاق برای افرادی که زیاد پشت رایانه می نشینند، صندوق دار هستند یا فعالیت هایی انجام می دهند که در آنها از مچ دست خود زیاد استفاده می کنند. از علت های شایع دیگر گزگز دست می توان به فشار بافت های مجاور، آتریت و آسیب به آرنج اشاره کرد. از آنجایی که عصب های دست از ستون فقرات شروع می شود، آسیب به عصب ها در این سطح باعث بی حسی، گزگز و ضعف دست ها می شود. بیماران اغلب در قسمت پایین بازوی خود که دچار مورمور شدن دست و بی حسی انگشتان دست شده است، درد شدیدی را احساس می کنند. علت های مختلفی مثل بیماری دیسک، تومور و آرتریت برای این مشکل وجود دارد. بیماری های سیستمیک مثل دیابت، نارسایی کلیه، عفونت و غیره باعث آسیب به عصب ها می شود و بیماران در دست های خود احساس ضعف و بی حسی می کنند. این بیماران اغلب در ابتدا در پای خود نیز احساس بی حسی و گزگز می کنند. این بیماران اغلب مواقع بیماری عصبی دارند.

علایم

به دلیل اینکه سندروم تونل کارپال با فشرده شدن عصب میانی شما بوجود می آید، علائم آن عموما در راستای مسیر عصبی بوجود می آید ازجمله خواب رفتن دست چپ یا راست و اشیا از دست شما می افتد. از علائم دیگر این سندروم می توان به موارد زیر اشاره کرد:
• بی حسی، گزگز و درد در انگشت شست و سه انگشت اول دست
• درد و سوزشی که تا بازوی شما ادامه پیدا می کند
• سوزن سوزن شدن ( اغلب در انگشتان وسط و سبابه بوجود می آید و با تکان دادن دست برطرف می شود)
• دردی که در طول شب شدت بیشتری پیدا می کند و با تکان دادن بازو برطرف می شود
• بی حسی انگشتان یا کف دست
• در موارد شدیدتر، ضعف در حین حرکت دادن انگشت شست

علائم همراه با گزگز

درد منتشر بدن: این درد در سراسر بدن حس می‌شود، اما گاهی در ناحیه‌های مشخصی مانند کمر یا گردن شدت بیشتری می‌یابد. این درد معمولاً مداوم است، اگرچه گاهی اوقات شدیدتر یا ملایم‌تر می‌شود. درد فیبرومیالژیا از نوع سوزشی، خنجری، تیر کشنده و تیز و گاهی به صورت خواب رفتن و گزگز دست و پا است.

تشخیص

تشخیص سندروم تونل کارپال از طریق ترکیب بررسی سابقه پزشکی، معاینه جسمانی و آزمایشاتی که مطالعات هدایت عصبی نامیده می شود، صورت می گیرد.
معاینه جسمی: شامل ارزیابی کامل دست، مچ دست، شانه و گردن به منظور بررسی علت فشار عصب می شود. مچ دست های شما برای بررسی التهاب، ورم و بدشکلی مورد معاینه قرار می گیرند.
مطالعات هدایت عصبی: آزمایشات تشخیصی که سرعت هدایت تکانش های عصبی شما را مورد ارزیابی قرار می دهند. در صورتی که تکانش عصبی کندتر از حد نرمال باشد، مبتلا به سندروم تونل کارپال می شوند.

درمان

درمان بدون جراحی و با جراحی بیماری گزگز دست و خواب رفتن انگشتان دست در ادامه آورده شده است.

داروها

در بعضی از موارد، داروهای متعدد می توانند باعث تسکین درد و ورم مرتبط با سندروم تونل کارپال باشند. علائمی که برای کوتاه مدت بوجود می آیند یا با فعالیت های شدید حاصل می شوند با داروهای ضد التهابی غیراستروئیدی تسکین پیدا می کنند از جمله خواب رفتن انگشتان دست چپ و راست. این داروها از قرار زیر هستند:
• آسپیرین
• ایبوپروفن
• مسکن های بازاری دیگر
• داروهای ادرارآور نیز باعث کاهش ورم شوند.
علاوه براین، بعضی از مطالعات نشان می دهد که مکمل های ویتامین B6 باعث تسکین علائم سندروم تونل کارپال از جمله خواب رفتن و مور مور شدن دست می شوند.

آتل مچ دست

آتل مچ دست به منظور محافظت از مچ دست و حفظ آن در یک وضعیت خنثی مورد استفاده قرار می گیرد. آتل مچ دست فشار مستقیمی را بر مجرای مچ دست وارد می کند. این آتل از پیچ خوردن مچ دست که باعث ایجاد فشار بر عصب میانی و تشدید علائم می شود، جلوگیری می کند.
شما در عرض چهار هفته پس از استفاده از آتل مچ دست شاهد بهبود علائم خود باشید. آتل مچ دست معمولا در داروخانه ها وجود دارند و پزشک عمومی شما می تواند یک آت مچ دست خوب را به شما معرفی کند. آتل های مچ دست را همچنین می توان به صورت آنلاین سفارش داد.

تزریق

داروهای کورتیکواستروئید نوعی داروی استروئیدی هستند. استروئیدها هورمون هایی هستند که به صورت طبیعی در بدن تولید می شود. این هورمون ها مواد شیمایی قدرتمندی می باشند که به کاهش التهاب کمک می کنند. در صورتی که آتل مچ دست چندان موثر واقع نشد، داروهای کورتیکواستروئید توصیه می شود. این داروها را می توان به صورت قرص مصرف کرد. داروهای کورتیکواستروئید که مستقیما در مچ دست تزریق می شود یا به صورت خوراکی مصرف می شوند، باعث کاهش فشار بر عصب میانی و تسکین موقتی و فوری برای افرادی که علائم خفیف تا متوسط بی حسی وگزگز دست و خواب رفتن دست را دارند، می شود. در ابتدا توصیه می شود یک تزریق صورت بگیرد. در صورتی که بیماری به تزریق واکنش نشان دهد، اما دوباره علائم بوجود بیاید، تزریقات بعدی باید صورت بگیرند.
افراد مبتلا به دیابت یا افرادی که در معرض ابتلا به دیابت هستند باید به این مساله توجه داشته باشند که استفاده از داروهای کورتیکواستروئید برای بلندمدت باعث می شود که تنظیم سطح انسولین به دشواری صورت بگیرد و نباید این داروها را بدون دستور پزشک مصرف کنند.

فیزیوتراپی

پس از معاینه، فیزیوتراپیست برنامه درمانی شما را بر اساس شرایط مخصوص شما تجویز می کند. در صورتی که معاینه تایید کند که سندروم تونل کارپال در وضعیت اولیه قرار دارد، به عنوان اولین گام باید مراقبت توصیه می شود. فیزیوتراپی در کاهش علائم مانند گزگز و خواب رفتن دست و کمک به شما برای از سرگیری مجدد فعالیت های روزمره موثر است. در طول جلسه اول فیزیوتراپی، تا حد امکان علائم خود و مواردی که باعث تشدید آنها می شوند را با فیزیوتراپیست در میان بگذارید. بسته به علت بوجود آمدن سندروم تونل کارپال که علت گزگز و خواب رفتن دست است، برنامه درمانی شما شامل مورد زیر می تواند باشد:
• اصلاح وضعیت شامل موارد:
o تغییر وضعیت مچ دست (به عبارت دیگر پرهیز از خم کردن مچ دست برای مدت طولانی)
o نحوه قرار دادن گردن و قسمت بالای کمر (پرهیز از دولادولا و با سر خمیده راه رفتن)
o استفاده ایمن از ظروف، ابزار یا اسباب تیز، در صورتی که تغییرات حسی مانند بی حسی انگشتان دست تشخیص داده شود
o استراحت با انجام فعالیت های کششی در طول فعالیت های روزمره
• تمارین ورزشی برای افزایش استقامت عضلات دست، انگشتان و ساعد و در بعضی موارد عضلات پشت و بالاتنه
• حرکات ورزشی مخصوص بهبود انعطاف پذیری مچ دست، دست و انگشتان
• استفاده از سرمادرمانی/ گرمادرمانی برای تسکین درد
• استفاده از آتل شب برای کاهش ناراحتی و خواب رفتن دست در خواب
فیزیوتراپیست همچنین فعالیت هایی که در خانه و در حین استراحت می توانید انجام دهید را مورد توجه قرار می دهد و توصیه هایی از قبیل پوشیدن دستکش برای گرم نگه داشتن مچ دست و محدود کردن ورزش هایی مثل ورزش های راکتی که باعث تشدید علائم بیماری از جمله خواب رفتن دست چپ یا راست می شوند تا زمان بهبودی را برای شما ارائه می کند. اهداف فیزیوتراپی شامل کاهش علائم بدون نیاز به جراجی، فراهم کردن امکان پویا و فعال بودن و کمک به از سرگیری فعالیت های روزمره خود می شود.
در ادامه چند حرکت ورزشی ارائه شده است که برای کمک به درمان و پیشگیری از سندروم تونل کارپال بکار می روند. به خاطر داشته باشید که قبل از شروع کار به مدت 5 دقیقه بدن خود را گرم کنید، همانطور که دوندگان قبل از دویدن به مدت 5 دقیقه حرکات کششی انجام می دهند. انجام این کار باعث جلوگیری از آسیب دیدگی های ناشی از کار می شود.

 dast1مچ دست و انگشتان خود را به شدت بکشید، مثل موقعی که بر روی دست خود حرکت می کنید. تا پنج را بشمارید و سپس دست خود را رها کنید.
dast2دو مچ دست خود را صاف کنید و انگشتان خود را شل بگیرید.
dast3دو دست خود را سفت مشت کنید.
dast4سپس دو مچ دست خود را در حین مشت کردن به سمت پایین خم کنید. تا 5 بشمارید و سپس دست خود را رها کنید.
dast5دو مچ دست خود را صاف کنید و تا پنج بشمارید و سپس دست خود را رها کنید.
dast6حرکات ورزشی باید 10 مرتبه تکرار شوند. سپس دست های خود را در کنار پهلوهای خود شل کرده و برای چند ثانیه تکان دهید.

تمرینات فوق برای کاهش علائم ناشی از سندرم تونل کارپال مانند گزگز و بی حسی انگششتان دست طراحی شده است.

 جراحی

جراحی عموما وقتی توصیه می شود که روش های درمانی دیگر برای تسکین خواب رفتن، گزگز و مورمور موثر واقع نشده باشند. جراحی مخصوص سندروم تونل کارپال جراحی آزادسازی تونل کارپال یا جراحی رفع فشار تونل کارپال نامیده می شود. این جراحی به صورت سرپایی صورت می گیرد و نیازی به بستری شدن در بیمارستان نیست. در طول جراحی، سقف تونل کارپال که رباط کارپال نامیده می شود بریده می شود تا فشار بر عصب میانی مچ دست کاهش پیدا کرد. برای بی حس کردن مچ دست و دست از بیهوشی موضعی استفاده می شود، اما در سراسر جراحی هشیار هستید. این جراحی می تواند به صورت باز صورت بگیرد که شامل ایجاد یک برش مجزا در مچ دست می شود و نوع سنتی جراحی است. بعضی از جراحان از جراحی سوراخ کلید استفاده می کنند. در این روش جراحی ابزارهای مخصوص ویک لوله بزرگ با نور در یک سر و عدسی در سمت دیگر از طریق برش های کوچک وارد مچ دست و گاهی اوقات کف دست می شوند. این کار این امکان را برای جراح فراهم می کند تا در طول عمل، رباط کارپال را بر روی یک نمایشگر مشاهده کند. این دو روش جراحی از لحاظ نتایجی که در بلند مدت به بار می آورند هیچ تفاوتی با هم ندارند. جراح با شما در مورد مناسب ترین روش جراحی مشورت وبحث می کند.

جراحی فقط در حالتی تجویز می شود که علائم بی حسی، گزگز، خواب رفتن دست چپ یا راست و مورمور شدن دست با درمان های بدون جراحی تسکین نیافته باشد و نشانه ها بیماری حتی در خواب نیز برای بیمار ناراحتی ایجاد کنند. بی حسی و خواب رفتن دست در بارداری نیز ممکن است بوجود آید که در این دوران باید برای مصرف دارو و دیگر درمان ها با پزشک مشورت کنید.

دکتر علی فرخانی متخصص طب فیزیکی و توانبخشی
اصفهان.خیابان شمس آبادی.چهارراه قصر.روبروی بانک ملت.کوی26(دهش)





Share →

Visit Us On Facebook